runanubandh

ऋणानुबंध —
रोजच्या प्रमाणे बाल्कनीत माझ्या झाडांना न्याहाळत पाणी घालत होते.कितीही घाई असली तरी ५ मिनिटे तरी मी त्यांच्या सहवासात घालवतेच.मगच इतर कामे.इतक्यात समोरच्या यशोधरा बिल्डिंग मध्ये ट्रक येऊन उभा राहिला.तेंव्हाच मी ओळखले कि देसायांच्या जागी नवीन बिऱ्हाड आले असणार .तशी उत्सुकता होतीच कि बाबा,नवीन माणसे कोण आहेत,किती आहेत,कुठून आली आहेत…पण”यथावकाश कळेलच ग :घाई काय आहे?”असे मी स्वतःलाच दटावले .तसेही रोजची सकाळची घासपिटी काय कमी असते का ,संसारी बाईला ! त्यातून नोकरीवाल्या ,त्यातून मुलेबाळे असलेल्या त्यातूनही घरातील एकाचीही घरकामात काडीचीहि मदत न मिळणाऱ्या संसारी बाईची म्हणजेच माझी सकाळची धावपळ तर विचारूच नका .घड्याळ पुढे पुढे पळतंय आणि त्याच्या तालावर मी..तर ते असो .सांगायचा मुद्दा एव्हढाच कि या सकाळच्या धावपळीत समोरच्या यशोधरा बिल्डिंग मध्ये आलेल्या नवीन बिऱ्हाडाचा विषय मी विसरूनच गेले .
नंतरच्या ३ दिवसात समोरच्या यशोधरा बिल्डिंग मधील नवीन बिऱ्हाडातील बाईमाणसाला माझ्याप्रमाणेच फुलझाडांची आवड आहे हे कळले.कसे कळले म्हणजे काय?अहो तिनेही तिची बाल्कनी सुंदर फुलझाडांनी सजवली ना २ दिवसात?नाहीतर ते देसाई…त्यांची बाल्कनी म्हणजे कपडे वाळत घालायची जागा.!आता कसे छान वाटत होते समोर बघायला!आणि अगदी माझ्याच वेळी समोरच्या यशोधरा बिल्डिंग मधल्या त्या नवीन बिऱ्हाडातील बाईमाणसाने पाणी पण घातले तिच्या झाडांना..माझ्याकडे बघून छानसे हसली . ..मलाही खूप आवडले ते..मीही हसले …
आणि काल सकाळीच समोरच्या यशोधरा बिल्डिंग मध्ये रुग्णवाहिका येऊन थांबली.परंतु कोण दवाखान्यात गेले ते कळलेच नाही.तशी ४/५ वृद्ध माणसे राहतात .त्या समोरच्या यशोधरा बिल्डिंग मध्ये….मला काय ठाऊक म्हणजे?अहो,सकाळी मॉर्निंग वॉक ला जातात ना ती…!तेंव्हा मी माझ्या बाल्कनीत सकाळचा चहा घेत असते ना?परंतु नंतर इतके लक्ष्यात आले कि समोरच्या यशोधरा बिल्डिंग मधल्या नवीन बिऱ्हाडातील बाईमाणसाने आज झाडांना पाणी घातले नाही.म्हणजे समोरच्या यशोधरा बिल्डिंग मधल्या नवीन बिऱ्हाडातील बाईमाणसालाच…..नुसत्या शंकेनेच माझ्या काळजाचा ठोका चुकला.”असे काय झाले असेल त्यांना एकाएकी?तश्या तर त्या बाई healthy दिसत होत्या…इतका विचार करते आहे तोवर दाराची बेल वाजली .
दार उघडले तर समोर एक तरुण उभा.”काकू मी मिलिंद नेने,आम्हाला ३ च दिवस झालेत त्या समोरच्या यशोधरा बिल्डिंग मध्ये येऊन आणि काल सकाळीच आईला दवाखान्यात ऍडमिट करावे लागले..ICU मध्येच होती काल.मी तेथेच होतो..पण आज सकाळ पासून स्टेबल झाली आहे…आज सकाळी ICU मधून बाहेर वॉर्ड मध्ये शिफ्ट केली आहे तिला.”तो वाघ पाठी लागल्या सारखा बोलत होता.
त्याला मध्ये च अडवत म्हटले,:अरे आत तरी ये:बस.काय झाले असे एकाएकी आईला?””तिला थोडा दम्याचा त्रास होतो मधून मधून ..त्यातून सामान आवरण्याची दगदग आणि धूळ ..!त्याचाच त्रास झाला असावा असे डॉक्टर म्हणाले….पण आता काळजीचे कारण नाही..तरीही तिला ५/६ दिवस ऑब्सर्व्हेशन खाली हॉस्पिटल मध्येच ठेवावे लागेल..तशीही तिला विश्रांती हवीच आहे..तेथे आपोआप मिळेल.आमची इथे कोणाशीच अजून ओळख नाही..आईने तुम्हाला झाडांना पाणी घालताना पहिले होते,म्हणून तिनेच मला तुमच्याकडे यायला सांगितले.
“काय मदत करू मी?अगदी निसंकोच सांग”मी म्हटले.”अहो आईला इतक्या आजारपणातही तिच्या फुलझाडांची काळजी पडलीय.मला ३ दिवस बाहेरगावी जावे लागेल ऑफिस च्या कामाला..डॉक्टरांनी सुद्धा परवानगी दिली आहे..आता निघणारच आहे मी..तुम्ही तेव्हढे आमच्या झाडांना पाणी घालाल का?खूप उन्हाळा आहे हो,आणि आईचा फार जीव आहे तिच्या झाडांवर,,ती घरी आली आणि झाडे सुकलेली पहिली तर फार वाईट वाटेल हो तिला..मी तुम्हाला किल्ली देतो आमच्या घराची..”तो काकुळतीने म्हणाला.”हात्तिच्या एव्हढेच ना?बिनघोर जा तू.मी घेईन हो तुमच्या झाडांची काळजी..आणि तुझ्या आईचीही..सकाळी माझी मुलगी जाईल दवाखान्यात सध्या तिच्या कॉलेज मध्ये कसलेसे फेस्टिवल चालू आहे ,म्हणून कॉलेज बंदच आहे..मीही रजा टाकते ऑफिसला ,दिवसभर मी राहीन आणि रात्री तुझे काका राहतील हो दवाखान्यात ..काही काळजी करू नकोस.”मी म्हटले.माझे हात हातात धरून “काकू..”एव्हढेच बोलू शकला तो…पण त्याच्या हाताचा स्पर्श आणि त्याच्या डोळ्यात तरळलेले पाणी सर्व सांगून गेले.
तो गेला आणि मनात आले,बघा बाई ..काय तरी योगायोग हा! कुठले कोण ते नेने मायलेक ..धड ओळखही नाही झालेली ..पण फुलझाडांच्या समान आवडीने एकत्र आलो आम्ही दोघी !पूर्वजन्मीचे ऋणानुबंधच हे…!
—-नीला शरद ठोसर—(१९/ ९ /२०१७)

Advertisements

asahi ek anubhav

असाही एक अनुभव-
कालची संध्याकाळ …मुसळधार पाऊस..सोसाट्याच्या वाऱ्याने कंपाउंड मधील उंच झाडे वेडी वाकडी घुसळत होती…काही फांद्या ,नारळाच्या झावळ्या मोठा आवाज करीत खाली पडत होत्या….जुनी झाडे झालेली ! तग धरतील कि नाही ह्याची काळजी वाटत होती…घरात पाऊस येऊ लागला म्हणून खिडक्या बंद करून बाल्कनीतून घरात आले.जीव दुसरीकडे रमवावा म्हणून एफ बी वर आले …तर दिवे जाणार आहेत असे कळले…म्हणून बॅटरी आणि मेणबत्त्या शोधून हाताशी ठेवल्या…नातवाला आणि सुनेला फोन करतच होते इतक्यात दिवे गेले…तरी उजेड होता ..नंतर फोन वाजला ..बहिणीचा नाशिकहून फोन आला होता..TV वरील बातम्या पाहून तिने काळजीपोटी फोन केला होता. मला बोलणे ऐकू येत होते पण माझा आवाज तिच्या पर्यंत पोहोचत नव्हता. इतकी केविलवाणी स्थिती मी कधीच अनुभवली नव्हती …माझे आणि मोबाईल चे वावडेच आहे परंतु संकटकाळी त्याच्याकडे धाव घेतली तर बॅटरी संपली होती..मी तसे फारसे त्याच्याकडे लक्ष देत नाही ह्याचा पश्चाताप झाला ..परंतु आता उपयोग नव्हता…माझ्या मजल्यावरचे शेजारी गणपतीसाठी बाहेर गेले आहेत…खालच्या मजल्यावरील शेजार्यांकडे जायचे तर जिन्यात पाणी साठलेले होते…शेवटी तशीच बसून राहिले..फोन वाजला कि जीव व्याकुळ होत होता.कोणी तरी माझ्या काळजी पोटी फोन करीत असणार ..ह्या विचाराने अगदी रडवेली झाले होते.घरातला अंधार वाढू लागला तशी मेणबत्त्या लावल्या आणि जेऊन घेतले,आणि आढ्याकडे पाहत बिछान्यात पडून राहिले..कधीतरी डोळा लागला..मध्येच कधीतरी जाग आली..तहान लागली होती…सवयींनुसार दिवा लावला तर लाईट आली होती..पण फोन अजूनही बंद च आहे…कालच्या इतकी मी गलीत गात्र कधीच झाले नव्हते…आता आधी चार्जेर सुरु केला आहे..एकटी राहण्याची मला सवय आहे परंतु काल अगदी स्वतःच्याच घरात सुरक्षित असूनही कालच्या इतके असुरक्षित मला कधीच वाटले नव्हते…रस्त्यात अडकलेल्यांची काय स्थिती झाली असेल त्याची तर कल्पनाही करवत नाही
–नीला शरद ठोसर–(30/8/2017)

dr.laud,mahan budhhimattechya mage dadalela samany manus.

Dr पदमभूषण .नंदकिशोर केशव लाड —-असामान्य बुद्धमत्तेच्या आड दडलेला खरा माणूस…..
तसे तर गूगल केलेत तर डॉक्टर लाड ह्यांच्या विषयी खूप माहिती तुम्हाला प्राप्त होईल ;तरीही आज मला त्यांच्या बद्दल काही.लिहावेसे वाटत आहे.
त्या पहाटे तोल जाऊन मी जमिनीवर पडल्याबरोबर मला कळले कि fracture झाले आहे.मुलगा म्हणाला,”कोणत्या डॉक्टर कडे जाऊ या?”मी ताबडतोब म्हटले,”डॉक्टर लाड,दुसरे कोणीच नाही.”हॉस्पिटल मध्ये ऍडमिट झाल्यावर डॉक्टर तपासायला कधी येतील ह्याची चातका सारखी वाट पाहत होते.ते आले आणि मला लावलेले ट्रॅक्शन पाहताच त्यांच्या सराईत नजरेला त्यातील चूक कळली.त्यांनी स्वतःच त्याची पोझिशन नीट केली,खाली लावलेले वजन अजून वाढविण्यास सांगितले.त्या बरोबर माझ्या पायातील वेदना जादू केल्याप्रमाणे नाहीशीच झाली.चमत्कारच घडला तो.!डॉक्टरांना तसे लगेच बोलून हि दाखविले आणि म्हटले,”डॉक्टर,माझे ऑपरेशन तुम्हीच करणार ना?”तर माझे हात हातात घेऊन हसून म्हणाले,”हो,मीच करणार”.आणि माझी सर्व चिंताच नाहीशी झाली. एकदम नवीनच उभारी आली आणि आता मी नक्कीच बरी होणार ह्याची खात्रीच पटली.
ऑपशनसाठी मला नेताना मी पुन्हा डॉक्टर लाड च माझे ऑपरेशन करणार म्हणून खात्री करून घेतली.टेबलवर मला पाठीत बधिर होण्याचे इंजेक्शन दिले ,आणि इतर तयारी चालू असताना डॉक्टरांचा आवाज ऐकल्यावर मी निश्चिन्त झाले.ऑपरेशन चालू असताना डॉक्टर हाताखालच्या डॉक्टरांना समजावून सांगताना ऐकू येत होते.सरकार दरबारी पदमभूषण आणि इतर अनेक मोठे मोठे सन्मान मिळालेले डॉक्टर आज माझ्या सारख्या सामान्य स्त्रीचे ऑपरेशन करत होते.मला उगीचच माझा अभिमान वाटू लागला.
नंतर रोज डॉक्टर राऊंडला येत आणि विचारत,”कसे वाटते आहे?”आणि मी म्हणे ,”एकदम छान.”मग स्टाफला काही सूचना देऊन ते जात.परंतु त्यांच्या नुसत्या आगमनाने आणि विचारपूस करण्याने मला नवसंजीवनी मिळाल्या सारखे वाटे.
मी पुनर्तपासणीसाठी गेले तेंव्हा एक प्रश्नावलीच लिहून घेऊन गेले होते.आपल्या व्यस्त वेळातही ते हसून म्हणाले ,”हं,वाचा तुमचे प्रश्न एकेक”.काही औषधे मी ऑपरेशन पूर्वी घेत असे ती चालू ठेऊ का असे विचारताच हो किंवा नाही असे न सांगता म्हणाले”ही घेत राहिलात तर फक्त औषध कंपन्यांचा फायदा होईल.”डॉक्टरांची विनोदबुद्धी अश्या व्यस्त जीवनातही शाबूत आहे ,ह्याचे मला खूप नवल वाटले.नंतर मी कोणता व्यायाम करायचा ,ते त्यांनी समजावून दिले..आणि रोज एक ग्लास दूध आणि चणे,शेंगदाणे,आणि गुळ खाण्यास सांगितले.मला डॉक्टरांच्या साधेपणाचे आणि सच्चे पणाचे खूप कौतुक वाटले…न परवेडल असा खुराक सांगितला नाही कि औषधांची भली मोठी लिस्ट लिहून दिली नाही.डॉक्टर लाड ह्यांचे वय आता ८० वर्षे आहे..ऑक्टोबर मध्ये ८० पूर्ण होतील.पण अजूनही तरुणाच्या उत्साहाने ते काम करतात…५/६ तासाची ऑपरेशन करतात.मी विचारले,”डॉक्टर,ह्या वयातही एव्हढी ऊर्जा तुम्हाला कशी मिळते?”तर म्हणाले,”कामातून..! नेहमी काम आणि तेही मनापासून करावे माणसाने ..मग शरीरही ठाकठीक राहते.”इतरही सामाजिक आणि शैक्षणिक प्रश्नांबद्दल डॉक्टरांनी विचार केला आहे.डॉ. बी.सी .रॉय नॅशनल अवॉर्ड ,दलित मित्र अवॉर्ड आणि असे अनेक सन्मान मिळवलेल्या डॉ..लाडांना ह्या बद्दल विचारताच ते म्हणाले,”हे दोन्ही प्रश्न जनतेनेच पुढाकार घेऊन सोडवले पाहिजेत.लोकमान्य टिळकांनी डेक्कन एडुकेशन सोसायटी स्थापून ह्याचे उत्तर देऊन ठेवले आहे.लोकांनी आपले प्रश्न गावागावातून आपणच सहकाराने सोडवले,तर मोठमोठी देखणी श्रीमंती हॉस्पिटल आणि शिक्षण सम्राटांच्या शैक्षणिक संस्था उभ्या राहणार नाहीत.”मी जाताजाता म्हटले डॉक्टर मी तुमच्याबद्दल फेसबुक वर लिहू का?तर म्हणाले,:लिहा आणि माझ्या Mrs ना पण कळवा .म्हणजे त्या ते वाचतील.हॉस्पिटल मध्ये मी कितीही मोठा असलो तरी घरी मला त्यांनी घालून दिलेले सर्व नियम काटेकोरपणे पाळावे लागतात..माझा आहार ,माझी विश्रांती,ह्यावर त्यांची बारीक नजर असते.तेंव्हा पेशंट माझ्याबद्दल जे काय चांगले बोलतात ते त्यांनाही समजू दे.”शेवटी घरोघरी गॅस च्या चुली हा विचार मनात येऊन मला हसू आले….परंतु आपल्या उत्तरात डॉक्टरांनी आपल्या अर्धांगिनीचेही कौतुक केले आहे हे लक्ष्यात येऊन माझा डॉक्टरांबद्दलचा आदर वाढला.प्रत्येक यशस्वी पुरुषाच्या कर्तृत्वामागे स्त्रीचा हात असतो हे तत्व च त्यांनी आपल्या बोलण्यातून सूचित केले होते आणि आपल्या यशात आपल्या पत्नीचाही सहभाग आहे हे मान्य केले होते..डॉक्टर लाड ह्यांच्या सारखी अनमोल रत्ने भारताची शान आहेत.त्यांच्या अनुभवाचा फायदा अनेक तरुण डॉक्टर घेत आहेत.आणि डॉक्टर काहीही हातचे राखून न ठेवता मुक्त हस्ताने त्यांना ज्ञान देत आहेत.डॉक्टर लाड ह्यांना उदंड आयुष्य लाभो अशी मनापासून सदिच्छा व्यक्त करते.
—नीला शरद ठोसर–(१४/८/२०१७)

 

alp kalachi olakh.

अल्प काळाची ओळख —
दीर्घ काळाच्या ओळखीपेक्षा अल्प काळासाठी झालेल्या ओळखी जास्त आनंदायी असतात.अळू च्या पानावर पडलेल्या पाण्याच्या थेंबासारख्या असतात त्या…पानावर आहे तोपर्यंत तो थेम्ब मोत्या सारखा चमकतो तसेच काहीसे.. ,मी हॉस्पिटल मध्ये असताना हा अनुभव मला प्रकर्षाने आला.तेथे असताना आजूबाजूच्या रुग्णाची मी आपुलकीने चौकशी करीत असे.आणि ते माझी.”हिला काय करायच्या आहेत नसत्या चवकश्या”असा विचार ना त्यांच्या मनात येत असे ना माझ्या.प्रत्येक जण आपल्या आजाराविषयी खुलासेवार सांगत असे…कसे कुठे केंव्हा असे प्रश्न विचारावेच लागत नसत.त्यांना भेटायला येणारे नातेवाईक माझे पण होऊन जात.तसेच सर्व नर्सेस आयाबाई,वॉर्डबॉईज सर्वांची आस्थापूर्वक काळजी घेत.आम्हाला आनंदी ठेवण्याचा प्रयत्न करीत.त्या तात्पुरत्या ओळखीने माझे तेथील वास्तव्य किती आनंदमय झाले होते..!पुन्हा चेक अपला गेले तर तो स्टाफ माझी ओळखही विसरला होता.मलाही ह्या गोष्टीचा राग आला नाही..एरवी एखाद्या मैत्रिणीने मेसेजला उत्तर दिले नाही कि आपल्याला राग किंवा दुःख ह्यापैकी काहीतरी वाटतेच ,हो ना?
आमच्या शेजारी एक कुटुंब काही दिवसासाठी राहायला आले.होते.दाराशी भेटल्यावर ती बाई गोडसे हसून म्हणाली “आम्ही बाजूच्या फ्लॅट मध्ये काही दवसासाठी राहायला आलो आहोत.आमची बिल्डिंग रिडेव्हलपमेंट साठी घेतली आहे.वेळ असेल तर या ना आत ,चहा पिऊ या दोघी मिळून.”तिने चहाबरोबर काही खायला पण आणले…मी सहजच म्हटले”तुमच्या हाताला छान चव आहे”तर तेंव्हापासून तिने काही खास बनवले कि लगेच अगत्याने माझया घरी नमुना आलाच म्हणून समजावे..कायम राहणाऱ्या लोकांबरोबर .शेजारधर्म पाळताना आपल्याला किती कसरती कराव्या लागतात..पण येथे तिलाही आणि मलाही माहित होते कि आपण थोडे दिवसाचे च शेजारी आहोत,त्यामुळे खोटा देखावा करावा लागलाच नाही.
प्रवासात समोर बसलेल्या व्यक्तीशी आपण हवापाण्यासंबंधी बोलता बोलता कधी मित्रा सारखे बोलू लागतो ते कळतही नाही.संवादातून ती व्यक्ती आपल्यापेक्षा धनवान ,बुद्धिमान आहे,किंवा तिची मुले आपल्या मुलापेक्षा सर्वतोपरी उजवी आहेत हे आपल्याला जाणवले तरी आपल्या मनात जराही कमीपणाची भावना येत नाहीकी असूयाही निर्माण होत नाही.त्या प्रवासातल्या ओळखीचा आनंद आपण निखळ मानाने घेऊ शकतो.प्रवासात काही मदत लागली तर ती एकमेकांना ताबडतोब दिली जाते.प्रवास संपताच ती व्यक्ती आपल्या लक्षातही राहणार नसते तरीही “भेटू पुन्हा असेच” ह्या शब्दांनी एकमेकांचा निरोप घेतला जातो.. तेव्हड्या प्रवासातली ती अल्पशी ओळख आपला प्रवास किती सुखकारक बनवते.म्हणूनच मला फेसबुक वरील ओळखीचे फार अप्रूप वाटते.काही लोकांना हा रिकामटेकड्या लोकांचा वेळ जाण्यासाठी केलेला टाइम पास वाटतो.पण मला मात्र अनेक बिन चेहऱ्याच्या लोकांशी मैत्री करून खूप आनंद मिळतो.ती तात्पुरती असते हे माहित असूनही…!
—नीला शरद ठोसर–(३१/७/२०१७.)
__-

ssc board la vishayanchi nivad karanyache swatantry vidyarthyana dyave.

मी शाळेत असताना,(१९५४)११ वि त ssc परीक्षा द्यावी लागे.त्यावेळी १० पर्यंत शाळेत बीजगणित,भूमिती शिकवत असत.११वी मध्ये मात्र ज्यांना हे विशय कठीण जात त्यांना ते सोडायची मुभा असे.मात्र त्यांना ssc ऐवजी slc असे सर्टिफिकेट मिळे.ह्या विषया ऐवजी त्याना अंकगणित हा रोजच्या जीवनात जरुरी असलेला विषय घेता येत असे.आणि त्यांना ssc सर्टिफिकेट मिळे. त्याच प्रमाणे भौतिक शास्त्र आणि रसायन शास्त्र हे विषय सुद्धा १० पर्यंत शिकवले जात.परंतु ११विला बोर्डाच्या परीक्षेसाठी हे विषय सोडून शरीरशास्त्र आणि आरोग्य शास्त्र हे उपयुक्त विषय घेता येत असत..परंतु असे विषय सोडून बोर्डाची परीक्षा पास झाल्यावर आर्टस् आणि कॉमर्स ला प्रवेश मिळे.इंग्लिश विषय सोडूनही बोर्डाच्या परीक्षेस बसता येत असे .त्यांना SLC असे सर्टिफिकेट मिळे…नंतर फक्त इंग्लिश चा पेपर देता येत असे. पुष्कळ विद्यार्थिनी असे पास होऊन नंतर मराठी माध्यमाच्या sndt विद्यापीठाची बी.ए.ची डिग्री घेत.त्यांना शाळेत शिक्षिकेची किंवा ऑफिस मध्ये कारकुनाची नोकरी मिळत असे. आता तर अनेक विषय नव्या युगाच्या गरजेनुसार आवश्यक झाले आहेत,जसे कि कृषी ,संगणक, .तसेच गायन वादन ह्या कलांमध्ये सुद्धा आता career करता येते .कबड्डी क्रिकेट ,टेनिस ,बुद्धिबळ बॅटमिंग्टन ह्या खेळात हि career करता येते ..ह्या सर्व विषयात गती असलेल्याना बोर्डाच्या परीक्षेत नापास होण्याची जरुरी आहे असे मला वाटत नाही.त्यांना ह्या विषयाची निवड करून ssc ला बसू द्यावे.फक्त जाणत्या लोकां कडून त्यांच्या ज्ञानाची / ,कलेची परीक्षा होणे जरुरीचे आहे.म्हणून शासनाने कोर्टाने सुचविलेल्या दिशेने पाऊल उचलावे.
—-नीला शरद ठोसर—२५/६./२०१७

pariksha

परीक्षा
सध्या विद्यार्थ्यांच्या परीक्षा चालू आहेत..विद्यार्थी ह्या परीक्षा किती गांभीर्याने घेतात ह्या संबंधी माझे अनेक वर्षाचे निरीक्षण लिहीत आहे.त्यासाठी काही अपवादात्मक हुशार आणि अभ्यासू मुलांना वगळून सर्व सामान्य बाकीच्या ९०%मुलांचाच विचार केला आहे.
ही ९०% मुले आपला अभ्यास मार्गदर्शक पुस्तकांवरूनच(गाईड वरून) करतात..आणि क्रमिक पुस्तके क्वचितच अभ्यासतात .ह्या गाईड चे व्यवसाय सुद्धा असतात.आणि बहुतांश शिक्षक गृहपाठ म्हणून ह्यातील प्रश्न च लिहावयास देतात कि ज्यांची तयार उत्तरे गाईड मध्ये असतात.काही विद्यार्थी तर इतकेही कष्ट घेत नाहीत.एखाद्या हुशार मुलाच्या वही वरून वर्गातील अनेक मुले कॉपी करून गृहपाठ पूर्ण करतात.म्हणजे त्यांचे विषयाचे ज्ञान ०/१०० इतके असते.बहुतांश शिक्षकही ह्याच गाईड वरून प्रश्नपत्रिका तयार करतात.त्यामुळे विद्यार्थ्यांचे ज्ञान वाढत नाही पण त्यांना परीक्षेत गुण भरपूर मिळतात.
हल्ली एकेका वर्गात कमीतकमी ७० विद्यार्थी तर बसतातच. मागच्या २ रांगांमधील बाके जोडलेली असतात.आणि त्या पुढे २ बाके जोडून त्यावर ५ मुले बसवली जातात.वर्गावर एकच निरीक्षक असतो.त्याला वर्गात फिरण्यास एक किंवा २ च मार्गिका असतात. अश्या परिस्थितीत फक्त २ डोळ्यांनी इतक्या मुलांवर लक्ष ठेवणे अशक्यच असते.शेवटच्या २ रांगांतील मुलांची तर मजाच असते.त्यामुळे आजू बाजू मागे पुढे बघून मुलांना छान कॉपी करता येते.परीक्षा चालू असताना वर्गावरील शिक्षकाला १० मिनिटाचा रिलीफ दिला जातो.ह्या वेळी वर्गावर आलेला नवीन शिक्षक पर्यवेक्षणाचे काम करीत असल्याचा नुसता देखावाच करीत असतो.आणि मुले मोकळे पणाने कॉपी करत असतात.ऑब्जेक्टिव्ह स्वरूपाच्या प्रश्नामुळे कॉपी करणे फारच सोपे झाले आहे…शेवटची १० मिनिटे तर कॉपी करण्यासाठीच असतात असा मुलांचा समज झाला आहेशाळेत घेतल्या जाणाऱ्या घटक चाचण्या तर कॉपी कशी करावी ह्याचे शिक्षणच मुलांना देत असतात..अश्या परिस्थिती मुले अभ्यास का करतील?
आता परीक्षक काय करतात ते बघू या.वस्तुनिष्ठ प्रश्न नीट तपासून झाले कि भाषाविषयातील पत्रलेखन,निबंध,कल्पनाविस्तार ह्या बाबत इतर उत्तरांवरून अंदाज बांधून गुण दिले जातात…ही मोठी उत्तरे काळजी पूर्वक वाचून त्यांना कधीच गुण दिले जात नाहीत.गणिताला हल्ली प्रत्येक बरोबर येणाऱ्या पायरीला गुण दिले जातात.त्यामुळे अगदी मुळीच अभ्यास न करणाऱ्या विद्यार्थ्यांलाही २५ गुण मिळतातच.त्यामुळे प्रात्यक्षिक,वह्यांचे गुण,तोंडी परीक्षा ह्या सर्व गोष्टींच्या जोरावर ३५ गुण तर विद्यार्त्याला मिळतातच.
तरीही समजा एखाद्याला इतकेही गुण मिळवता आले नसतील तर अश्या मुलांसाठी १५ गुणांची ग्रेस ठेवलेली असते.बहुतेक मुले इंग्लिश आणि गणित ह्यात गचकतात.त्यांना हे ग्रेस गुण दिले जातात..तरीही एखादा नापास होत असेल तर तोंडी परीक्षा,प्रात्यक्षिक ,वह्यांचे गुण वाढवून किंवा उत्तरपत्रिकेत गुण वाढवून त्याला पास केले जाते.अश्या वेळी निबंध,पत्रलेखन,दीर्घ उत्तरी प्रश्न मुलांच्या मदतीला येतात.त्यामुळे एकही विद्यार्थी नापास होत नाही.मग अश्या परिस्थिती त अभ्यासू वृत्ती कशी जोपासली जाईल?म्हणूनच आजकाल मुलांना परीक्षेची किंवा निकालाची काळजी अजिबात नसते.बहुसंख्य मुलांना ६०%गुण मिळतात.काही मुलांना ७०%ते८५% गुण मिळतात.काहींना तर ९५%ते ९८% टक्के हि मिळतात.
असे सर्व पास (?) झालेले विद्यार्थी ९वी तुन १० वि जातात आणि बोर्डाच्या परीक्षेला बसतात.अर्थातच तेथे मोठ्या प्रमाणावर कॉपी होते.काही खेडेगावातून तर पालकच आपल्या मुलांना कॉपी करता यावी म्हणून सक्रिय झालेले असतात.त्यांचे प्रत्यक्ष चित्रण टी वी वर पाहायला मिळते.काही ठराविक विषयांची पेपरफुटी म्हणूनच होत असते.परंतु ह्या सर्व परिस्थितीचे मूळ कोठे आहे ह्याचा साधा विचारही कोणी करत नाही.सुधारणा करण्याचा विचार तर लांबच…!
अर्थात ह्या परिस्थितीवर बहुसंख्य विद्यार्थी खुश आहेत.त्यांना व्हाट्स अप,फेसबुक,चॅटिंग,tv ,सिनेमा,आईवडिलांबरोबर वीकएंड सहली हे सर्व करूनही छान गुण मिळतात.पालकही त्यामुळे खुश ..हां,काही हुशार आणि अभ्यासू मुलांवर अन्याय जरूर होतो.पण त्यांच्या विरोधाचा आवाज मुळातच इतका क्षीण असतो कि त्याची दखलच कुणी घेत नाही.मग हा लोंढा ११वी त जाऊन थडकतो…१२ वि त मात्र ह्या ढकललेल्या विद्यार्थ्यांना अपयश पाहावे लागते.हे पहिलेच अपयश असल्यामुळे काहींना ते सहन करता येत नाही..त्यातून मग आत्महत्त्येसारख्या घटना घडतात.विचार करावा तेव्हढे मन चक्रावून जाते…हताश होते.
–नीला शरद ठोसर–(२९/३/२०१७.)

pakshyacha shodh

पक्ष्याचा शोध–
आमच्या इमारतीच्या मागील इमारती समोर पाण्याचा साठा आहे…हा शब्द अश्या साठी वापराला कि ते तळे आहे कि नाल्याचे पाणी साठलेले आहे कि गटार तुंबले आहे ह्याचा आजपर्यंत कोणालाच उलगडा झाला नाही आहे…पण कोणी त्या बाबत तक्रार हि केलेली नाही..म्हणून ते जे काही आहे ते अजून आहे…तर सांगायचं मुद्दा असा कि तेथे झाडेही आहेत…आश्चर्य जरा बाजूला ठेवून पुढे वाचा…तर ह्या पाण्यावर खूप पक्षी सकाळची न्याहारी करायला येतात..आणि मनसोक्त भरपेट जेवले कि शतपावली,(आपल्या भाषेतली,…त्यांच्या भाषेत ह्याला काय म्हणतात ह्याचा शोध अजून लागायचाय) करतात…आणि उडत उडत आमच्या इमारतीतल्याला झाडांवर काही काळ घालवतात..तर्हेतर्हेचे आवाज वगैरे काढतात..(जेवण छान झाले वगैरे बोलत असावेत).अश्या मधून एखादा वेगळा आवाज आला,कि माझी उत्सुकता जागी होते…कि बुवा .कोण बरे असेल हा पाहुणा?मग मी लगेच बाल्कनीत जाते आणि आवाजाच्या अनुरोधाने मान वेडीवाकडी करत त्या पाहुण्याला शोधू लागते..गम्मत म्हणजे अश्या वेळी मला सर्व पानांचे आकारही पक्ष्यांसारखेच दिसू लागतात..जरा कुठे पान हलले कि मी तिकडे त्या आवाजाच्या मालकाला शोधू लागते..तर सांगायचं मुद्दा हा कि आज अश्याच प्रयत्नात माझी मान आखडली आहे…मूव्ह चोळले..परिणाम नाही म्हणून आयोडेक्स लावले..खोटे बोलतात हो हे जाहिरातवाले…अजून काही आराम नाही पडला…फीलिंग वेदनामय.
—-नीला शरद ठोसर–(२१/३/२०१७)