ssc board la vishayanchi nivad karanyache swatantry vidyarthyana dyave.

मी शाळेत असताना,(१९५४)११ वि त ssc परीक्षा द्यावी लागे.त्यावेळी १० पर्यंत शाळेत बीजगणित,भूमिती शिकवत असत.११वी मध्ये मात्र ज्यांना हे विशय कठीण जात त्यांना ते सोडायची मुभा असे.मात्र त्यांना ssc ऐवजी slc असे सर्टिफिकेट मिळे.ह्या विषया ऐवजी त्याना अंकगणित हा रोजच्या जीवनात जरुरी असलेला विषय घेता येत असे.आणि त्यांना ssc सर्टिफिकेट मिळे. त्याच प्रमाणे भौतिक शास्त्र आणि रसायन शास्त्र हे विषय सुद्धा १० पर्यंत शिकवले जात.परंतु ११विला बोर्डाच्या परीक्षेसाठी हे विषय सोडून शरीरशास्त्र आणि आरोग्य शास्त्र हे उपयुक्त विषय घेता येत असत..परंतु असे विषय सोडून बोर्डाची परीक्षा पास झाल्यावर आर्टस् आणि कॉमर्स ला प्रवेश मिळे.इंग्लिश विषय सोडूनही बोर्डाच्या परीक्षेस बसता येत असे .त्यांना SLC असे सर्टिफिकेट मिळे…नंतर फक्त इंग्लिश चा पेपर देता येत असे. पुष्कळ विद्यार्थिनी असे पास होऊन नंतर मराठी माध्यमाच्या sndt विद्यापीठाची बी.ए.ची डिग्री घेत.त्यांना शाळेत शिक्षिकेची किंवा ऑफिस मध्ये कारकुनाची नोकरी मिळत असे. आता तर अनेक विषय नव्या युगाच्या गरजेनुसार आवश्यक झाले आहेत,जसे कि कृषी ,संगणक, .तसेच गायन वादन ह्या कलांमध्ये सुद्धा आता career करता येते .कबड्डी क्रिकेट ,टेनिस ,बुद्धिबळ बॅटमिंग्टन ह्या खेळात हि career करता येते ..ह्या सर्व विषयात गती असलेल्याना बोर्डाच्या परीक्षेत नापास होण्याची जरुरी आहे असे मला वाटत नाही.त्यांना ह्या विषयाची निवड करून ssc ला बसू द्यावे.फक्त जाणत्या लोकां कडून त्यांच्या ज्ञानाची / ,कलेची परीक्षा होणे जरुरीचे आहे.म्हणून शासनाने कोर्टाने सुचविलेल्या दिशेने पाऊल उचलावे.
—-नीला शरद ठोसर—२५/६./२०१७

pariksha

परीक्षा
सध्या विद्यार्थ्यांच्या परीक्षा चालू आहेत..विद्यार्थी ह्या परीक्षा किती गांभीर्याने घेतात ह्या संबंधी माझे अनेक वर्षाचे निरीक्षण लिहीत आहे.त्यासाठी काही अपवादात्मक हुशार आणि अभ्यासू मुलांना वगळून सर्व सामान्य बाकीच्या ९०%मुलांचाच विचार केला आहे.
ही ९०% मुले आपला अभ्यास मार्गदर्शक पुस्तकांवरूनच(गाईड वरून) करतात..आणि क्रमिक पुस्तके क्वचितच अभ्यासतात .ह्या गाईड चे व्यवसाय सुद्धा असतात.आणि बहुतांश शिक्षक गृहपाठ म्हणून ह्यातील प्रश्न च लिहावयास देतात कि ज्यांची तयार उत्तरे गाईड मध्ये असतात.काही विद्यार्थी तर इतकेही कष्ट घेत नाहीत.एखाद्या हुशार मुलाच्या वही वरून वर्गातील अनेक मुले कॉपी करून गृहपाठ पूर्ण करतात.म्हणजे त्यांचे विषयाचे ज्ञान ०/१०० इतके असते.बहुतांश शिक्षकही ह्याच गाईड वरून प्रश्नपत्रिका तयार करतात.त्यामुळे विद्यार्थ्यांचे ज्ञान वाढत नाही पण त्यांना परीक्षेत गुण भरपूर मिळतात.
हल्ली एकेका वर्गात कमीतकमी ७० विद्यार्थी तर बसतातच. मागच्या २ रांगांमधील बाके जोडलेली असतात.आणि त्या पुढे २ बाके जोडून त्यावर ५ मुले बसवली जातात.वर्गावर एकच निरीक्षक असतो.त्याला वर्गात फिरण्यास एक किंवा २ च मार्गिका असतात. अश्या परिस्थितीत फक्त २ डोळ्यांनी इतक्या मुलांवर लक्ष ठेवणे अशक्यच असते.शेवटच्या २ रांगांतील मुलांची तर मजाच असते.त्यामुळे आजू बाजू मागे पुढे बघून मुलांना छान कॉपी करता येते.परीक्षा चालू असताना वर्गावरील शिक्षकाला १० मिनिटाचा रिलीफ दिला जातो.ह्या वेळी वर्गावर आलेला नवीन शिक्षक पर्यवेक्षणाचे काम करीत असल्याचा नुसता देखावाच करीत असतो.आणि मुले मोकळे पणाने कॉपी करत असतात.ऑब्जेक्टिव्ह स्वरूपाच्या प्रश्नामुळे कॉपी करणे फारच सोपे झाले आहे…शेवटची १० मिनिटे तर कॉपी करण्यासाठीच असतात असा मुलांचा समज झाला आहेशाळेत घेतल्या जाणाऱ्या घटक चाचण्या तर कॉपी कशी करावी ह्याचे शिक्षणच मुलांना देत असतात..अश्या परिस्थिती मुले अभ्यास का करतील?
आता परीक्षक काय करतात ते बघू या.वस्तुनिष्ठ प्रश्न नीट तपासून झाले कि भाषाविषयातील पत्रलेखन,निबंध,कल्पनाविस्तार ह्या बाबत इतर उत्तरांवरून अंदाज बांधून गुण दिले जातात…ही मोठी उत्तरे काळजी पूर्वक वाचून त्यांना कधीच गुण दिले जात नाहीत.गणिताला हल्ली प्रत्येक बरोबर येणाऱ्या पायरीला गुण दिले जातात.त्यामुळे अगदी मुळीच अभ्यास न करणाऱ्या विद्यार्थ्यांलाही २५ गुण मिळतातच.त्यामुळे प्रात्यक्षिक,वह्यांचे गुण,तोंडी परीक्षा ह्या सर्व गोष्टींच्या जोरावर ३५ गुण तर विद्यार्त्याला मिळतातच.
तरीही समजा एखाद्याला इतकेही गुण मिळवता आले नसतील तर अश्या मुलांसाठी १५ गुणांची ग्रेस ठेवलेली असते.बहुतेक मुले इंग्लिश आणि गणित ह्यात गचकतात.त्यांना हे ग्रेस गुण दिले जातात..तरीही एखादा नापास होत असेल तर तोंडी परीक्षा,प्रात्यक्षिक ,वह्यांचे गुण वाढवून किंवा उत्तरपत्रिकेत गुण वाढवून त्याला पास केले जाते.अश्या वेळी निबंध,पत्रलेखन,दीर्घ उत्तरी प्रश्न मुलांच्या मदतीला येतात.त्यामुळे एकही विद्यार्थी नापास होत नाही.मग अश्या परिस्थिती त अभ्यासू वृत्ती कशी जोपासली जाईल?म्हणूनच आजकाल मुलांना परीक्षेची किंवा निकालाची काळजी अजिबात नसते.बहुसंख्य मुलांना ६०%गुण मिळतात.काही मुलांना ७०%ते८५% गुण मिळतात.काहींना तर ९५%ते ९८% टक्के हि मिळतात.
असे सर्व पास (?) झालेले विद्यार्थी ९वी तुन १० वि जातात आणि बोर्डाच्या परीक्षेला बसतात.अर्थातच तेथे मोठ्या प्रमाणावर कॉपी होते.काही खेडेगावातून तर पालकच आपल्या मुलांना कॉपी करता यावी म्हणून सक्रिय झालेले असतात.त्यांचे प्रत्यक्ष चित्रण टी वी वर पाहायला मिळते.काही ठराविक विषयांची पेपरफुटी म्हणूनच होत असते.परंतु ह्या सर्व परिस्थितीचे मूळ कोठे आहे ह्याचा साधा विचारही कोणी करत नाही.सुधारणा करण्याचा विचार तर लांबच…!
अर्थात ह्या परिस्थितीवर बहुसंख्य विद्यार्थी खुश आहेत.त्यांना व्हाट्स अप,फेसबुक,चॅटिंग,tv ,सिनेमा,आईवडिलांबरोबर वीकएंड सहली हे सर्व करूनही छान गुण मिळतात.पालकही त्यामुळे खुश ..हां,काही हुशार आणि अभ्यासू मुलांवर अन्याय जरूर होतो.पण त्यांच्या विरोधाचा आवाज मुळातच इतका क्षीण असतो कि त्याची दखलच कुणी घेत नाही.मग हा लोंढा ११वी त जाऊन थडकतो…१२ वि त मात्र ह्या ढकललेल्या विद्यार्थ्यांना अपयश पाहावे लागते.हे पहिलेच अपयश असल्यामुळे काहींना ते सहन करता येत नाही..त्यातून मग आत्महत्त्येसारख्या घटना घडतात.विचार करावा तेव्हढे मन चक्रावून जाते…हताश होते.
–नीला शरद ठोसर–(२९/३/२०१७.)

pakshyacha shodh

पक्ष्याचा शोध–
आमच्या इमारतीच्या मागील इमारती समोर पाण्याचा साठा आहे…हा शब्द अश्या साठी वापराला कि ते तळे आहे कि नाल्याचे पाणी साठलेले आहे कि गटार तुंबले आहे ह्याचा आजपर्यंत कोणालाच उलगडा झाला नाही आहे…पण कोणी त्या बाबत तक्रार हि केलेली नाही..म्हणून ते जे काही आहे ते अजून आहे…तर सांगायचं मुद्दा असा कि तेथे झाडेही आहेत…आश्चर्य जरा बाजूला ठेवून पुढे वाचा…तर ह्या पाण्यावर खूप पक्षी सकाळची न्याहारी करायला येतात..आणि मनसोक्त भरपेट जेवले कि शतपावली,(आपल्या भाषेतली,…त्यांच्या भाषेत ह्याला काय म्हणतात ह्याचा शोध अजून लागायचाय) करतात…आणि उडत उडत आमच्या इमारतीतल्याला झाडांवर काही काळ घालवतात..तर्हेतर्हेचे आवाज वगैरे काढतात..(जेवण छान झाले वगैरे बोलत असावेत).अश्या मधून एखादा वेगळा आवाज आला,कि माझी उत्सुकता जागी होते…कि बुवा .कोण बरे असेल हा पाहुणा?मग मी लगेच बाल्कनीत जाते आणि आवाजाच्या अनुरोधाने मान वेडीवाकडी करत त्या पाहुण्याला शोधू लागते..गम्मत म्हणजे अश्या वेळी मला सर्व पानांचे आकारही पक्ष्यांसारखेच दिसू लागतात..जरा कुठे पान हलले कि मी तिकडे त्या आवाजाच्या मालकाला शोधू लागते..तर सांगायचं मुद्दा हा कि आज अश्याच प्रयत्नात माझी मान आखडली आहे…मूव्ह चोळले..परिणाम नाही म्हणून आयोडेक्स लावले..खोटे बोलतात हो हे जाहिरातवाले…अजून काही आराम नाही पडला…फीलिंग वेदनामय.
—-नीला शरद ठोसर–(२१/३/२०१७)

The SparrowDay.

The Sparrow Day —
रोजच्या प्रमाणे चिमणाबाई ग्रिल वर आल्या.”काय चिमणाबाई,आज खुशीत असाल न?””ते का ग बाई?””आज sparrow day नाही का?”काही लोक तुमच्यासाठी तयार केलेली घरटी झाडावर टांगताहेत .काही लोक तुमच्या पिण्याच्या पाण्याची सोय करताहेत.एकमेकांना संदेश देताहेत “चिमण्यांना जपा,त्यांना जगवा.””जळले मेले लक्षण ,आधी दुर्लक्ष करून मारायचं आणि मग काळजी घ्यायची.सवयच आहे ती तुम्हा माणसांची.जिते पणी त्रास द्यायचा ,आणि मृत्यू पंथाला लागला कि जीवन गौरव पुरस्कार द्यायचा.” “अंग किती त्रागा करशील?काय बर त्रास दिला आम्ही तुला?”सर्व करून सावरून मलाच विचार.आमची झाडे तोडता आणि उंच उंच टॉवर बांधता.आम्ही घरटी करायची तरी कुठे?पूर्वी स्त्रिया अंगणात धान्य पसरून वाळवायच्या.धान्य पाखडणे,निवडणे ही सर्व कामे अंगणात.चालायची.आमच्या खाण्यापिण्याची आपोआप सोय व्हायची.मग आम्हीही आजूबाजू घरटी बांधायचो.जेवणाच्या वेळी आया त्यांच्या मुलांना अंगणात “हा घास काऊचा हा घास चिऊचा” असे म्हणत भात भरावयाच्या.आम्हीही मग आनंदाने आसपास टुणटुण उड्या मारायचो.बाळे आम्हाला धरायला दुडू दुडू पळायची आणि त्यांच्या आया त्यांच्या पाठी भाताची ताटली घेऊन पळायच्या..खूप मजा यायची.प्रत्येक घरापुढे छोटेसे अंगण आणि कडेने झाडे..सतत सावली,गारवा.आणि आता ना अंगण ना झाडे उंच उंच टॉवर्स सगळीकडे..त्या उंचावरच्या घरातल्या वळचणी पर्यंत उडता तरी येते का आम्हाला?मग घरटी तरी कशी बांधणार?आणि खालच्या मजल्यावर सतत रात्रंदिवस मोटारींचे आवाज…आमची बाळे झोपणार तरी केंव्हा?जगणार तरी कसे आम्ही ह्या वातावरणात?शेताच्या आसपास धान्य मिळते पण त्यावर इतके तर्हतर्हेच्या औषधांचे फवारे मारलेले असतात कि ते खाऊनच आमची निम्मी पाखरे मरतात.सर्व आपणच करायचे आणि मग sparrow day साजरा करायचा.भंपकगिरी नुसती.”
चिमणाबाई फारच रागावली होती आज.धाप च लागली होती तिला.जरा दम खाऊन माझ्यावरच डाफरली.म्हणाली”शाळेत शिकलेली’ “उठऊठा चिमुताई”हि कविता तरी आठवते का तुला आता?कधी शिकवलीस का तुझ्या मुलांना तू ती कविता ?तुझी मुले तर इंग्रजी शाळेत शिकणारी ..हे असे होते तुमचे आपल्याच हाताने आपल्या सुंदर गोष्टी नष्ट करायच्या आणि मग त्यांच्या नावाने गळे काढायचे.पूर्वी खाणीत काम करणारे कामगार एक छोटा चिमण्यांचा पिंजरा आपल्या बरोबर नेत असत.खाणीतली हवा दूषित झाली कि चिमण्या ओरडू लागत आणि मग सगळे कामगार खाणीतून वर येत.आता तुम्हीच इतके प्रदूषण करून ठेवले आहे कि आम्हीच झालो आहोत परागंदा.”मी काय बोलणार या वर?मी काहीच बोलत नाही, सॉरी सुद्धा म्हणत नाही हे पाहून चिमुताई उडून गेली.
पण मला एक कोडे उलगडत नव्हते कि मग ही तरी इथे माझ्या खिडकीत रोज का येते?मी पहिले तर चिमणाबाई समोरच्या इमारतीच्या पहिल्या मजल्यावरच्या वळचणीतून माझ्याकडे पाहत होत्या…तो फ्लॅट हल्ली कित्येक वर्षे बंदच होता.पण मग खाण्यापिण्याचे कसे जमवले हिने?आणि मला इमारतीच्या बाहेर बसणारा चुरमुरे वाला आठवला.. आमच्या बागेतल्या झाडांच्या पालापाचोळ्या खाली किडेमकोडे तर मिळतच असतील तिला…आणि पाणी?मला मी ग्रिल मध्ये ठेवलेली पाण्याने भरलेली मनी प्लांट ची बाटली दिसली…अच्छा तो ये बात है..मी हसून चिमुताईकडे बघितले आणि बाटली काठोकाठ पाण्याने भरली.
—नीला शरद ठोसर–(२०/३/२०१७)

mule nyahalane(ek chand)

माझे तर्क करणे–(एक छंद)
दुपारी चहा घेत मी बाल्कनीत बसते…त्यावेळी शाळा सुटते आणि आईचा हात धरून मुले घरी जात असतात.त्यांना न्याहाळणे हा एक नवीन छंद मला जडला आहे.एखादा मुलगा आईचा हात धरून उड्या मारत चाललेला असतो.मधून मधून आईचा हात सोडून,बॉलिंग करण्याची action करीत असतो..अजिबात दमलेला दिसत नाही.माझा तर्क सुरु होतो,”का बरे हा इतका आनंदी आहे? त्याला शाळा खूप आवडत असावी,किंवा आज त्याचा मामा घरी येणार असेल,किंवा मग त्याच्या गणिताच्या बाईंनी आज गणिताचा गृहपाठ दिला नसेल,नाहीतर आज त्याच्या शाळेत जादूच्या कार्यक्रमासारखे काहीतरी गमतीचे झाले असेल किंवा त्याची आई त्याच्या खाण्यापिण्याच्या बाबतीत फारच सजग असेल आणि ती त्याचा उत्साह टिकून राहील असे पौष्टिक ,आरोग्यकारक पदार्थ त्याला डब्यातून देत असेल.”…कारण कोणतेही असो,त्याचा हा उत्साह असाच टिकून राहायला हवा.त्याच्या पालकांनी त्याच्या उत्साहाला,उर्जेला छान वळण लावावयास हवे.तो भविष्यात तो एखादा उत्तम खेळाडू हि होऊ शकेल.हे सर्व विचार मनात येत असतानाच मला दुसरा मुलगा दिसतो.तो ह्या मुलाच्या अगदी उलट असतो.म्हणजे तो शांत दिसतो.सावकाश खाली मान घालून चालत असतो..माझे विचार सुरु होतात,”का बरे हा इतका त्याच्या वयाला न शोभेलसा गरीब वाटतो?त्याला शाळा आवडत नाही का?कदाचित तो वृत्तीनेच शांत आणि विचारी असेल.मन लावून अभ्यास करीत असेल,शाळेत त्याचा पहिला नंबर असेल.आणि तसे असेल,तर त्याच्या पालकांनी त्याची हि अभ्यासू आणि विचार करण्याची ताकद वाढेल असे पोषक वातावरण त्याला मिळवून द्यावयास हवे…त्याची ज्ञानाची भूक सतत वाढेल असे बघावयास हवे.”मला त्या मुलात आत्ताच एक शास्त्रज्ञ ,संशोधक,तत्त्वज्ञानी,साहित्यिक वगैरे दिसायला लागतो.इतक्यात माझे लक्ष्य एक आई वेधून घेते.ती मुलाला काहीतरी विचारत असते,मुलाचे लक्षच नसते.ती पुन्हा मोठ्याने विचारते तर हा एकदम दचकतोच..! माझे तर्क चालू होतात.”शाळेतही हा असाच आत्ममग्न राहत असेल का?बाईंनी एखादा प्रश्न विचारला कि असाच दचकत असेल का?भीतीने त्याला उत्तरही सुचत नसेल का?हा नेहमी मागेमागे च राहत असेल का?””अरे कुठून कुठे जातेस तू? तू?”मी मलाच दटावले.”असले काही नसेल..कदाचित आज त्याचे त्याच्या मित्राबरोबर भांडण झाले असेल,किंवा त्याचा मित्र आज शाळेत च आला नसेल,किंवा त्याच्या मित्राने त्याची टर उडवली असेल,.खूप संवेदनशील ,आणि भावनाप्रधान असेल तो.हो,असेच असेल””मी पुन्हा तर्क केला. .असे असेल तर पालकांनी त्याचे मन हळुवारपणे जपले पाहिजे. आजूबाजूच्या घटनांनी त्याच्यावर आघात होणार नाहीत असे पहिले पाहिजे…व्यावहारिक जगात हे मायेचे,प्रेमाचे रोपटे रुजले पाहिजे,”मी मनातल्या मनात त्याला शुभेच्छा दिल्या.त्याच्या मागेच एक मुलगा आईबरोबर जाताना दिसतो…अगदी खुशीत असतो. सिनेमातील एक लोकप्रिय गाणे मोठ्याने म्हणत आपल्याच तंद्रीत चाललेली असते स्वारी..आजूबाजूच्या लोकांची त्याला फिकीरच नसते.आवाजही गोडं आणि चालही जशीच्या तशी पकडलेली. मग एक सेकंद थांबतो आणि आईच्या तोंडाकडे मान वर करून पाहतो; …आई हसून दाद देते..”वा वा ..आईमुलाची मस्त जोडी जमलीय.असेच जमून आले आणि पालकांनी त्याचा हा गुण वाढीस लावला तर भविष्यात हा मुलगा उत्तम गायक,नाहीतर संगीत दिग्दर्शकही होईल.
“काय एकेक तर्क तुझे?सुतावरून स्वर्ग गाठण्याचाच प्रकार”माझे मन माझी खिल्ली उडवते.मग . मीहि त्याला दटावून सांगते,”अरे बाळाचे पाय पाळण्यात दिसतात असे म्हणतात पण ते चूक असावे…बाळाचे पाय शाळेतून घरी जातानाच दिसतात.”
—-नीला शरद ठोसर–(२२/२/२०१७)

sparsh

स्पर्श–
पहाटेची हवीहवीशी वाटणारी गुलाबी थंडी आणि मऊ उबदार दुलईत सर्वांग लपेटून साखर झोपेचा आनंद घेत “स्वर्ग सुख म्हणतात ते हेच”असे मनात म्हणत बिछान्यावर पहुडलेले आपण..!खिडकीतून आलेली कोवळी किरणे अंगावर खेळू लागतात ,आपण डोळे किलकिले करून थोडेसे हसून त्यांचे स्वागत करतो ..परंतु दुपारी ताप देणारा कडक सूर्यकिरणांचा स्पर्श मात्र नकोसा होतो.पहाटेच्या वेळी येणाऱ्या थंड वाऱ्याचा प्रफुल्लित करणारा स्पर्श ,दुपारच्या कडक उन्हात अचानक आलेल्या झुळुकेचा समाधान देणारा स्पर्श ,आणि संध्याकाळी दमले भागलेल्या शरीराला हलकेच येऊन बिलंगणारा त्याच वाऱ्याचा मायेचा स्पर्श….!हे सर्वच स्पर्श किती हवेहवेसे वाटतात.पण हाच वारा वादळी स्वरूपात प्रकट झाला,तर?खिडक्या दारांवर आपटणारा,झाडांच्या फांद्या तोडणारा,विजेचे खांब उखडून टाकणारा,झोपड्यांवरची छपरे उडवणारा,वाऱ्याचा आक्रस्ताळी स्पर्श कोणाला आवडेल?नाचत खेळत पुढेपुढे येऊन पायांना हळुवार स्पर्श करणाऱ्या सागराच्या लाटांचा स्पर्श किती सुखदायक असतो!परंतु ह्याच लाटा त्सुनामी सारख्या रौद्रस्वरूपात आपल्या सीमा ओलांडून घोंघावत पुढे येऊन आपले प्रलंकारी स्वरूप दाखवितात तेंव्हा भीतीने थरकाप होतो.
मानवी स्पर्शाचेही तसेच आहे.ज्या स्पृश्यातून आनंदाची,प्रेमाची आपुलकीची,विश्वासाची देवाणघेवाण होते तेच स्पर्श हवेहवेसे वाटतात .आक्रस्ताळी,विकारी,ओंगळ,,विध्वंसक स्पर्शाची घृणाच वाटते. रोजच्या जीवनात असे अनेक स्पर्श होत असतात.काही मुद्दाम सहेतुक केलेले नवं वधूवरांचे प्रेमळ स्पर्श,,तर काही मुद्दाम करूनही सहज झाले असे दाखविणारे लबाड स्पर्श..!काही वखवखलेले संधी साधू स्पर्श,तर काही निरागस स्पर्श.काही मैत्रीचे खेळकर स्पर्श..तर काही आत्यंतिक दुःखामध्ये किंवा आत्यंतिक सुखांमध्ये आपोआप केले गेलेले निखळ आपुलकीचे उदात्त स्पर्श…आईचा मायेचा स्पर्श, आपत्तीत धीर देणारे जोडीदाराचे आश्वासक स्पर्श..प्रेमाच्या उत्कट क्षणी झालेला उन्मुक्त स्पर्श,आणि कितीतरी..!.मनातील भावना व्यक्त करण्याचे ते एक सुंदर साधन आहे.
स्पर्शातून व्यक्त झालेल्या भावना ओळखण्याचे कसब अनुभवातून येतेच.परंतु लहान मुलांना कुठे स्पर्श झाला तर तो योग्य नाही हे समजावूनच द्यावे लागते.ज्या प्रमाणे आपल्याला दुसऱ्यांचे स्पर्श होत असतात,त्या प्रमाणे आपणही दुसर्यांना स्पर्श करत असतो.अश्या वेळी आपल्या मनातील भावना नेमकेपणाने दुसऱ्याला कळतील ह्याची खबरदारी घेणे आवश्यक आहे.आपल्या स्पर्शाने,ममता,जिव्हाळा,दिलासा,प्रेम,माया आपुलकी,ह्या भावनांचा कारण परत्वे योग्य तोच अनुभव दुसऱ्याला मिळेल ह्याची दक्षता आपण घ्यावयास हवी.इतकेच नाही तर हे स्पर्श व्यक्तिसापेक्षही असावयास हवेत. लहान बालकाच्या गालाला अत्यंत मृदू असा स्पर्श केला तरच ते खुद्कन हसते.पाल्याना आईवडिलांच्या स्पर्शातून विश्वास.धैर्य मिळावयास हवे,आईवडील ,गुरु,आणि ज्येष्ठ व्यक्तींना आपल्या स्पर्शातून त्यांच्या प्रतीचा आदर जाणवायला हवा.
नवीन युवा पिढी स्पर्श्याच्या बाबतीत ज्यास्त मोकळी झालेली दिसते.हि पिढी gender baised नाही.मित्र मैत्रिणी बरोबरीच्या नात्याने वागतात.सहज एकमेकांच्या खांद्यावर हात टाकतात,हातात हात घालून चालतात,एकमेकांना चापट्या मारतात,गालगुच्चे घेतात,हे सर्व मैत्रीच्या निखळ भावनेने केलेले असते आणि म्हणूनच मैत्री अधिक घट्ट होते.मात्र अश्या वेळीही थोडी काळजी घेणे आवश्यक ठरते.आपल्या मनातील मैत्रीची भावना स्पर्शाने दृढ करताना समोरची व्यक्तीही मनाने तितकीच निकोप ,सुधृढ आणि सक्षम असावयास हवी.नाहीतर ह्या सलगीचा चुकीचा अर्थ लावला जाऊन वेगळेच प्रश्न निर्माण होण्याची शक्यता असते.जादूची झप्पी ठीकच आहे.पण ती देताना आपण ती कोणत्या भावनेने देत आहोत हे कळण्या इतकी समोरची व्यक्ती समंजस आणि परिपक्व आहे ह्याची खात्री असणे आवश्यक आहे.नाहीतर गैरसमज होऊ शकतात.एकतर्फी प्रेम,नैराश्य बलात्कार,आत्महत्या ह्या थरालाही गोष्टी जाऊ शकतात.वर्तमान पत्रातून अश्या घटना घडलेल्या आपण वाचतो.म्हणून स्पर्श करणे आणि दुसऱ्याच्या स्पर्शातील भावना समजून घेणे हे खूप जबाबदारीचे आणि खबरदारीचे काम आहे..निसर्गाच्या रूपा प्रमाणेच स्पर्श सुद्धा जितका सुंदर तितकाच विध्वंसक हि असू शकतो.
—नीला शरद ठोसर–(२०/२/२०१७

Humpty Dumpty che jeevan

“देशपांडे असे काहीनव्हते हो,किती सरळ सभ्य माणूस,”
“होय हो ,कोणाच्या अध्यात नाही कि मध्यात नाही;आपण बरे कि आपले काम बरे”.”सदोदित उत्तमोत्तम पुस्तके हातात ; लोकल मध्ये सदोदित वाचनात गढलेले;कधी कोणाची टिंगल टवाळी नाही कि कुचाळक्या नाहीत.””अशी कशी दुर्बुद्धी झाली म्हणतो मी;चांगल्या पगाराची नोकरी आहे,सुखाने संसार चालू आहे,आणि हे काय भलतेच केले?पण मोह वाईटच हो,भल्याभल्यांची दांडी उडते,तेथे देशपांड्यांची काय कथा?”
“बिच्चारे ,फसवले गेले असणार :नाहीतर देशपांडे असे काही करणार नाहीत हो.”काही नाही हो बिच्चारे ;काही लोक असेच असतात;खालमुंडी आणि पातळ धुंडी ,म्हणतात ना,त्या प्रकारचे.”….सालसपणा,प्रामाणिकपणा,हे सर्व करतील असे वाटले वरवरचे मुखवटे…! एक दिवस येतो खरा चेहरा बाहेर.””आता पुढे काय होईल हो?”खात्यात चौकशी तर होणारच.त्यावर ठरेल पुढचे” “काही नाही होणार हो;सुटतील कि नाही बघा सही सलामत…!”पण डाग पडला तो पडला च ना?”
देंशपांड्यांच्या घरावर आयकर खात्याची धाड पडली होती.आणि इमारतीच्या आवारात इतर शेजाऱ्यांची त्यावर टीकाटिप्पणी चालू होती.
इतके दिवस सर्वतोपरी आदर्श ठरविले गेलेले देशपांडे आज सर्वांच्या नजरेतून एकदम उतरले गेले होते.कोणत्यातरी घरातून लहान मुलाच्या गाण्याचा आवाज येत होता Humpty Dumpty sat on a wall .Humpty Dumpty had a great fall .all the king ‘s men and all the king ‘s horses ,could ‘nt put Humpty Dumpty together again
किती मजेशीर बडबड गीत…! पण आज एक वेगळाच अर्थ समजला…उच्चारला गेलेला एखादाच चुकीचा शब्द,अनवधानाने झालेली लहानशी चूक,इतकासाचं न आवरता आलेला मोह,थोडेसेच दुर्लक्ष ह्या गोष्टी आयुष्यात मोठा उत्पात घडवून आणू शकतात.एका सरळ रेषेत चाललेल्या समाधानी आयुष्याचे तीन तेरा वाजवू शकतात.मेहनतीने मिळवलेले ,स्थान,जीवापाड जपलेली अब्रू,आणि कमावलेला आदर हे सर्व क्षणार्धात धुळीला मिळते.. आणि मग त्यातून सावरणे मुश्किल होऊन बसते.जखम बरी झाल्यासारखी वाटली तरी व्रण राहतोच.म्हणून सदोदित तोल सावरत जगायचे.आपला Humpty Dumpty होणार नाही ह्याची काळजी घ्यायची.
—नीला शरद ठोसर–(१/२/२०१७)